علی علیه السلام تنها امیر المومنین

جنگ احد   بهترین محک برای شناختن مؤمن از غیر مؤمن و عالیترین مقیاس برای تعیین میزان ایمان بسیاری از مدعیان ایمان بود. فرار گروهی از مسلمانان در این جنگ چنان تاثر انگیز بود که زنان مسلمان، که در پی فرزندان خود به صحنه جنگ آمده بودند و گاهی مجروحان را پرستاری می‏کردند و تشنگان را آب می‏دادند، مجبور شدند که از وجود پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دفاع کنند. هنگامی که زنی به نام نسیبه فرار مدعیان ایمان را مشاهده کرد شمشیری به دست گرفت و از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دفاع کرد. وقتی پیامبر جانبازی این زن را در برابر فرار دیگران مشاهده کرد جمله تاریخی خود را در باره این زن فداکار بیان کرد و فرمود: «مقام نسیبة بنت کعب خیر من مقام فلان و فلان‏» (مقام نسیبه دختر کعب از مقام فلان و فلان بالاتر است) ابن ابی الحدید می‏گوید: راوی به پیامبر خیانت کرده، نام افرادی را که پیامبر صریحا فرموده، نیاورده است. [1]

در برابر این افراد، تاریخ به ایثار افسری اعتراف می‏کند که در تمام تاریخ اسلام نمونه فداکاری است و پیروزی مجدد مسلمانان در نبرد احد معلول جانبازی اوست. این افسر ارشد، این فداکار واقعی، مولای متقیان وامیر مؤمنان، علی علیه السلام است. علت فرار قریش در آغاز نبرد این بود که پرچمداران نه گانه آنان یکی پس از دیگری به وسیله حضرت علی علیه السلام از پای در آمدند و بالنتیجه رعب شدیدی در دل قریش افتاد که تاب و توقف و استقامت را از آنان سلب نمود. [2]

«ابن اثیر» در تاریخ خود می‏نویسد:

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم گروهی از مشرکین را مشاهده کرد که عازم حمله بودند، به علی دستور داد به آنان حمله کند، علی علیه السلام به فرمان پیامبر به آنان حمله کرد و با کشتن چندین تن موجبات تفرق آنان را فراهم ساخت. پیامبر سپس گروه دیگری را مشاهده کرد و به علی علیه السلام دستور حمله داد و علی آنان را کشت و متفرق ساخت. در این هنگام فرشته وحی به پیامبر عرض کرد: این، نهایت فداکاری است که علی علیه السلام از خود نشان می‏دهد. رسول خدا فرمود:او از من است و من از او هستم.در این هنگام صدایی از آسمان شنیدند که می‏گفت:«لا سیف الا ذو الفقار،و لا فتی الا علی‏» [3] . «ابن ابی الحدید» نیز می‏نویسد:

هنگامی که غالب یاران پیامبر پا به فرار نهادند، فشار دسته‏های مختلف دشمن به سوی پیامبر بالاگرفت. دسته‏ای از قبیله ‏«بنی-کنانه‏» و گروهی از قبیله ‏«بنی عبد مناة‏» که در میان آنان چهار جنگجوی نامور به چشم می‏خورد، به سوی پیامبر یورش بردند. پیامبر به علی علیه السلام فرمود: حمله اینها را دفع کن. علی علیه السلام که پیاده می‏جنگید، به آن گروه که پنجاه نفر بودند، حمله کرده و آنان را متفرق ساخت. آنان چند بار مجددا گردهم جمع شده و حمله کردند، باز هم علی علیه السلام حمله آنان را دفع کرد. در این حملات، چهار نفر قهرمان مزبور و ده نفر دیگر که نامشان در تاریخ مشخص نشده است، به دست علی علیه السلام کشته شدند.

«جبرئیل‏» به رسول خدا گفت: راستی که علی علیه السلام مواسات می‏کند، فرشتگان از مواسات این جوان به شگفت در آمده‏اند. پیامبر فرمود: چرا چنین نباشد، او از من است و من از او هستم. جبرئیل گفت: من هم از شما هستم. آن روز صدایی از آسمان شنیده شد که مکرر می‏گفت:

«لا سیف الا ذوالفقار و لا فتی الا علی‏».

ولی گوینده دیده نمی‏شد. از پیامبر سؤال کردند که گوینده کیست؟ فرمود جبرئیل است. [4]

این نمایه با 2 مطلب به تبیین این غزوه و علل شکست مسلمانان می پردازد.